Onderzoeksresultaten NDC 2018

1 mei 2019

Voorlopige onderzoeksresultaten NDC 2018

Onderzoek naar de effecten van de Nationale Diabetes Challenge op gezondheidsgedrag, somatische en psychische gezondheid van mensen met diabetes type 2

Regeer, H., Huisman, S. D., & Bilo, H. J. G., 2019

De Nationale Diabetes Challenge
Al vier jaar lang laat wetenschappelijk onderzoek zien dat de Nationale Diabetes Challenge (NDC) een positief effect heeft op de somatische en psychische gezondheid van mensen met diabetes type 2. De NDC wordt sinds 2015 jaarlijks georganiseerd door de Bas van de Goor Foundation (BvdGF). Tijdens deze 20-weekse wandelinterventie wandelen deelnemers (met en zonder diabetes) in een groep ten minste één keer per week en één uur lang in hun eigen woonplaats of buurt. Deze wandelingen worden georganiseerd door professionals uit het zorg-, sport-, en gemeentelijk domein. Deze 20 weken worden afgesloten met een groot NDC-festival waar de laatste kilometers gezamenlijk worden gelopen op één locatie in Nederland. Waar de NDC in 2015 bescheiden begon, is het deelnemersaantal van de interventie gegroeid naar ruim 4.000 mensen in 2018.

Wat levert de NDC op?
De BvdGF heeft, in samenwerking met het Leids Universitair Medisch Centrum en het Isala ziekenhuis te Zwolle, veel onderzoek gedaan naar de effecten van de NDC middels verschillende online vragenlijsten en lichamelijke metingen, uitgevoerd voorafgaand en na afloop van de interventie. Dit onderzoek werd mede mogelijk gemaakt door het Diabetes Fonds. Deelnemers met diabetes type 2 laten na 20 weken wandelen een verbetering zien in kwaliteit van leven en diabetes zelfmanagement. Deelnemers zitten beter in hun vel en ervaren minder depressieve klachten. Dit laat zien dat een eenvoudige interventie als wandelen in groepsverband de negatieve impact van diabetes type 2 op de kwaliteit van leven en het risico op depressie kan verminderen. Dit positieve effect op het psychisch welbevinden lijkt ten minste een jaar te worden vastgehouden door de deelnemers. Ook is er gemiddeld een afname in het lichaamsgewicht, BMI, en een verbeterde bloedglucoseregulatie. Vooral deelnemers die aan de start van de NDC het hoogste gewicht of de slechtste bloedglucoseregulatie hadden, lijken het meeste te profiteren van de interventie.

large ndc

Hoe helpt de NDC om mensen in beweging te brengen?
Nu de effecten van de NDC al meerdere jaren zijn vastgelegd, is er in het onderzoek in 2018 meer aandacht besteed aan de onderliggende werkingsmechanismen van de NDC: Hoe helpt de NDC om mensen in beweging te brengen? Om dit te onderzoeken zijn een aantal semigestructureerde interviews uitgevoerd onder NDC-deelnemers met diabetes type 2. Tijdens deze interviews werd onder andere ingegaan op hoe de NDC heeft bijgedragen aan het overwinnen van barrières om regelmatig in beweging te komen. Hoewel het onderzoek nog loopt, delen we graag alvast de eerste indrukken over welke barrières om te gaan bewegen deelnemers vroeger hebben ervaren, en hoe ze met behulp van de NDC deze barrières hebben overwonnen.

Logistieke barrierès om te gaan bewegen
Allereerst zijn er de logistieke barrières. Deelnemers gaven vaak aan dat de prioriteiten voorheen vaak ergens anders lagen, en dat ze weinig tijd hadden of te weinig tijd vrij maakten om te bewegen. Dit was met name zo in de periode dat zij nog fulltime werkten. Daarnaast was er soms een gebrek aan kennis over waar men kan bewegen en waar de juiste begeleiding te vinden is. Ook benoemden sommigen dat zij niet altijd de financiële ruimte hadden om zich aan te melden bij een sportclub of fitnessschool. Veel mensen waren zich niet of onvoldoende bewust over de mogelijkheden en effectiviteit van wandelen als vorm van beweging. Door de NDC ervaren de deelnemers de positieve effecten van wandelen. Dat de NDC vanuit de eigen woonplaats wordt georganiseerd, maakt de interventie erg toegankelijk en laagdrempelig, en daarmee ook geschikt voor mensen met een lagere sociaaleconomische status.

Lichamelijke barrières om te gaan bewegen
Tijdens de interviews kwamen er ook een aantal lichamelijke barrières naar voren. Sommige deelnemers voelden zich voorheen belemmerd door hun lichamelijke conditie. De eigen conditionele grens is voor veel mensen, en met name ouderen, niet bekend, en sommigen vinden het lastig om deze grens op te zoeken. Daarnaast gaven deelnemers aan dat er ook medische redenen waren waarom regelmatig bewegen eerder niet lukte, zoals pijnklachten. Een gebrek aan professionele begeleiding speelde hierbij een grote rol. Er is behoefte aan iemand die advies kan geven over geschikte manieren van bewegen. De NDC speelt hierop in door het faciliteren van begeleiding en persoonlijke aandacht van zorg- en sportprofessionals tijdens de wandelingen. Het feit dat de eigen huisarts of praktijkondersteuner mee loopt geeft een vertrouwd gevoel. Mocht er onderweg iets gebeuren dan is er altijd iemand aanwezig die er raad mee weet. Daarnaast kunnen de professionals informatie geven over diabetes, leefstijl, en beweging. Ook de fysiotherapeuten, buurtsportcoaches, en wandeltrainers spelen hier een grote rol in.

Psychosociale barrières om te gaan bewegen
Tot slot ervoeren de deelnemers voorheen ook een aantal psychosociale barrières. Zo werd genoemd dat deelnemers voorheen vaak een gebrek aan vertrouwen ervoeren bij het uitvoeren van beweging. Ze hadden al vaker geprobeerd het gedrag vol te houden, maar dit lukte vaak niet. Hierdoor raakten mensen ontmoedigd om het opnieuw te proberen. Daarnaast leek er soms een gebrek te zijn aan sociale steun om te gaan of blijven bewegen. Sommige deelnemers gaven aan dat ze niet de juiste mensen konden vinden om samen mee te bewegen. Dit was ook een van de redenen waarom de sportschool voor veel deelnemers niet goed werkte, doordat het vaak niet in groepsverband is en er elke keer weer andere mensen zijn. Tijdens de NDC krijgen de deelnemers de mogelijkheid een positieve ervaring op te doen met het uitvoeren en volhouden van lichamelijke beweging in groepsverband. De deelnemers ervaren veel sociale steun tijdens en naast de interventie. Het geeft hen de mogelijkheid om met andere mensen met diabetes type 2 in contact te komen. Dit zorgt er niet alleen voor dat ze ervaringen over het hebben van deze ziekte kunnen uitwisselen, maar het geeft ook een veilig gevoel; er lopen veel andere mensen mee tijdens de wandelingen die weten wat diabetes type 2 inhoudt en die het begrijpen als het even niet goed gaat. Daarnaast geven de deelnemers aan dat zij echt het gevoel hebben bij een groep te horen. Ze zijn samen de uitdaging aangegaan om 20 weken lang op een vast moment in de week te wandelen, wat zorgt voor commitment. Tot slot noemden deelnemers dat het heel motiverend werkt dat er naar een doel toe wordt gewerkt tijdens de NDC. Een doel helpt om het gedrag vol te houden en het geeft extra veel voldoening als de deelnemers over de finish komen en hun medaille ontvangen op het afsluitende NDC-festival. Het behalen van een doel vergroot het vertrouwen in de eigen capaciteit om het gedrag vol te houden. Die positieve ervaring kan de gedachte van ‘het is me nooit eerder gelukt, dus ik kan het niet’ veranderen naar ‘ik heb dit doel gehaald, ik kan het dus wel’. Ditmotiveert om het gedrag vol te houden en een nieuw doel op te stellen.

Hoewel dit een eerste blik is op de resultaten van de interviews, geeft het alvast een mooi idee van de werkzame elementen van de NDC; het wandelen in een groep binnen de eigen woonplaats, persoonlijke aandacht en begeleiding van zorg- en sportprofessionals, en het toewerken naar een doel.

Vragen over dit onderzoek? Neem dan gerust contact op met Hannah Regeer door te mailen naar hannah@bvdgf.org.